نویسنده: عبداللطیف طارق

آمریکا، از همگرایی ستراتژیک با رقیب ایدیولوژیک تا همکاری ستراتژیک با رقیب ستراتژیک

افغانستان برعلاوه اینکه میدان جنگ میان غرب و القاعده، غرب و ایران، هندوستان و پاکستان است، دو کشور رقیب "ایران و عربستان" را نیز واداشته است تا درین کشور به تصفیه حساب شان بپردازند.

ایران با آنکه رقیب ستراتژیک امریکا در منطقه است، در شکست طالبان با آمریکا همکاری کرد و با این کار خاطر خود را از شر رژیم وهابی طالبان که دست نشانده عربستان سعودی و پاکستان بود، راحت تر کرد. عربستان، این متحد سنتی امریکا در خاورمیانه، کمک های مالی خود به القاعده و طالبان را قطع نکرده و بعنوان رقیب ایدیولوژیک امریکا در افغانستان باقی ماند.

عربستان و طرح بازگرداندن طالبان

عربستان برعلاوه کمک های مالی به طالبان، طرح مذاکره دولت افغانستان و طالبان را برای به قدرت رسانیدن دوباره طالبان آماده کرد. هرچند تنها پاکستان و انگلیس از پشتیبانان اصلی این طرح بودند، اما توانستند بزودی موافقت ایالات متحده و دولت افغانستان را نیز بدست بیاورند.

میانجیگری عربستان سعودی میان طالبان و امریکایی ها، باعث شد تا ایران به این مذاکره اعتراض نمایند، اما باوجود مخالفت های ایران، عربستان توانسته است این مذاکره را بخوبی به پیش ببرد. در روزهای اخیر طالبان بعضی شروط دولت را پذیرفته است و گلبدین حکمتیار هم مذاکره کننده اش را برای دیدار با مقامات امریکایی به واشنگتن فرستاده است.

تمام این تحولات نشان می دهد که عربستان سعودی، در تلاش برای بقدرت رسیدن دوباره طالبان در افغانستان است، چیزیکه ایران آن را خطر جدی برای امنیت کشور اش می داند.

واشنگتن، تلاش های چند بعدی اما متناقض را برای باز گرداندن امنیت به افغانستان آغاز کرده است. از یکطرف طرح مذاکره با طالبان "رقبای ایدیولوژیک خود " را در دستور کار قرار داده است و از طرف دیگر خواستار نقش فعال تر ایران" رقیب ستراتژیک خود" در افغانستان شده است.

ایران در حال حاضر از حکومت افغانستان، بدلیل اینکه بهتر از حکومت طالبان است حمایت می کند، اما در عین حمایت از حکومت افغانستان، خواستار زمان بندی برای خروج نیروهای خارجی از افغانستان است. عربستان هم بدلیل اینکه متحد ستراتژیک امریکا در خاورمیانه است، از حکومت افغانستان حمایت می کند، اما خواستار جابجایی رهبران طالبان در حکومت مرکزی افغانستان است.

سایه رقابت همسایگان بر ستراتژی امریکا

ستراتژی جدید امریکا هم در سایه سیاست های این دوکشور به علاوه پاکستان، تدوین شده است و همین مسئله باعث شده است که ستراتژی جدید اداره اوباما نیز به شکل متناقضی ترتیب شود.

ستراتژی جدید به این دلیل متناقض است که از یکطرف بر مذاکره با طالبان تاکید شده است و از طرف دیگر خواستار نقش برجسته تر ایران در حل قضایای افغانستان شده است. هرچند تدوین کنندگاه ستراتژی جدید این مسئله را ناشی از جامعیت این ستراتژی می دانند، اما بی خبر از اینکه، وجود تناقض در ستراتژی ممکن است نتواند همکاری کامل همسایه های افغانستان به شمول عربستان سعودی را جلب کند.

ایران به شدت مخالف بقدرت رسیدن عناصر طالبان در افغانستان است، در حالیکه عربستان نقش فعال تر ایران در افغانستان را با همان شدت نمی پذیرد. اما امریکا چی می خواهد؟

اداره اوباما، به فکر حل مسئله افغانستان از طریق توافق همسایه های افغانستان است، و به این اساس در قبال نقش برجسته ایران بر طرح مذاکره با طالبان تاکید کرده است.

عربستان سعودی، یکی از متحدان امریکا در خاورمیانه است، اما گروه وهابی طالبان و القاعده که توسط سعودی حمایت می شود، نمی تواند عاری از ملاحظات ایدیولوژیک باشد. این گروه ها رقیب ایدیولوژیک غرب، بخصوص امریکا است و این مسئله مانعی بزرگی در راه همگرایی ستراتژیک امریکا و عربستان سعودی در خصوص مسئله افغانستان می باشد.

ایران، اما رقیب ستراتژیک امریکا در منطقه است، و مخالفت های این کشور با امریکا ناشی از عقده های ایدیولوژیک نیست. هرچند سی سال جنگ روانی میان این دوکشور، امریکا ستیزی را درمیان ایرانیان به شدت افزایش داده است، اما در دستگاه دیپلوماسی ایران، مخالفت با امریکا تنها بخاطر رقابت ستراتژیک در خاورمیانه توجیه می شود.

بهرحال سایه رقابت های همسایگان، دیدگاه ستراتژیک امریکا نسبت به افغانستان را در تاریکی فروبرده است، زیرا مذاکره با طالبان و نقش فعال ایران در افغانستان به مشکل قابل جمع است.

امریکا، انتخاب دشوار و آینده مبهم افغانستان

حال باید دید که امریکا ازمیان رقیب ایدیولوژیک و رقیب ستراتژیک به کدام یک تکیه بیشتری خواهد کرد. عربستان سعودی در نقش شریک ستراتژیک امریکا، توانسته است با توافق پاکستان به تجدید حیات دوباره طالبان کمک کند و ایران در نقش رقیب ستراتژیک امریکا، امریکا را مجبور به دادن سهم بیشتر در حل مسئله افغانستان کرده است. اما نکته اصلی این است که مسئله افغانستان تنها با بقدرت رسیدن طالبان حل نخواهدشد، بلکه بقدرت رسیدن حکمتیار و طالبان، با آنکه نقطه پایان بر معادلات فعلی می گزار اما آغازی برای صحنه جدیدی از جنگ و خونریزی خواهد بود؛ جنگی که کنترل اش تنها بدست ناتو نخواهد بود