نگاهی به دلایل آمدن و رفتن آقای کرزی

نویسنده: میرحسین مهدوی

برای آمریکا و ازمیان گزینه های احتمالی، کرزی سالها بهترین کاندید برای زعامت افغانستان تلقی می شد. آمریکا می دانست که برای حمایت از کرزی هزینه بسیار کمتری را خواهد پرداخت تا حذف او. حذف کرزی علاوه براینکه احتیاج به صرف هزینه زیادی داشت، اعتماد به مهره جدید و نیز کسب اعتماد چهره ها و مهرهای متنفذ افغان برای همکاری با وی کار چندان ساده ای نبود. به نظر می رسد آمریکا از دو گزینه ی " ایجاد امنیت در افغانستان" و "مورد اعتماد بودن"، صفت دوم را برای رئیس جمهور افغانستان بسیار با اهمیت تر می داند.

ایجاد امنیت پروژه ای دراز مدت است. می توان روند آنرا کند کرد و حتی می شود برای مدتی اجرای آنرا به تعویق انداخت. کما اینکه در طول سالیان گذشته بارها این اتفاق افتاده است. اما رئیس جمهور افغانستان باید مورد اعتماد دستگاه امنیتی آمریکا باشد. این اعتماد را نمی شود به تعویق انداخت و یا نادیده گرفت. به عبارت ساده تر، ویژگی ها و روابط فردی رئیس جمهور افغانستان با سازمان سیا به مراتب از میزان دانش، لیاقت و همچنین میزان نفوذ و محبوبیتش در بین مردم افغانستان با اهمیت تر است. اعتماد را نمی توان به آسانی ایجاد کرد اما به رئیس جمهوری که از علم مدیریت چیز زیادی نمی داند می شود کمک کرد. می توان به او یاد داد و حتی برایش مشاوران داخلی و خارجی استخدام کرد.

طبیعی است که دراتخاذ چنین سیاستی منافع آمریکا اولویت درجه یک دارد و به افغانستان و تمامی مشکلات و مصیبت هایش نقش درجه داشته شده است. روشن است که زیر بنای اعتماد، رفاقت است. البته مراد از این اعتماد، نه اعتماد اخلاقی بلکه اعتماد کاری است. از آنجایی که این اعتماد حاصل یک پروژه دراز مدت همکاری متقابل است تنها تعداد مشخصی از افراد واجد آن خواهند بود. به عبارت ساده تر دایره رقابت های سیاسی و حوزه قدرت درافغاتسان یک دایره بسته است. آنچنانی که مثلا در ایران تنها افرادی می توانند به پست های بالای حکومتی دست یابند که به ولایت مطلقه فقیه باور داشته باشند و وزارت اطلاعات این کشور که تحت نظر رهبر ایران فعالیت می کند حد اقل مشکلی با شخص مورد نظر نداشته باشد. در افغانستان نیز کسی می تواند احتمالا رئیس جمهور یا وزیر شود که عملا دوستی و همدلی خود را با سیاست های دولت آمریکا اعلام کرده و از کوره امتحانات متعدد گذشته باشد.

برای سالهای متمادی، حامد کرزی نامی برجسته و قابل اعتماد و احترام در میان نام های موجود در آن " دایره بسته" بود. برای حمایت از آقای کرزی، نه تنها آمریکا و دیگر دولت های غربی بسیج شده بودند بلکه حتی رسانه های غربی نیز تصویر بسیار شفاف، روشن و قابل احترامی از وی در ذهن و ضمیر جامعه غرب ساخته بودند. نه تنها رادیو صدای آمریکا و رادیو بی بی سی در یک حرکت هماهنگ و زیر نظر یک تیم و با هماهنگی دستیاران کرزی، برای تحکیم پایه های حکومت وی، خوراک تبیلیغاتی لازم را برای مردم افغانستان تهیه می کردند. نه تنها خبرگزاری های بزرگی چون رویترز و آسوشیتیدپرس تعهد کرده بودند که حتی المقدور خبرهایی را که می تواند به موقعیت رئیس جمهور آسیب وارد کند انعکاس ندهند. نه تنها این خبرگزاری های بزرگ بلکه رسانه های دولتی و آزاد کشور های غربی گردن به رعایت این اصل نانوشته گذاشته بوند که کرزی باید همچنان چهره معصوم و خوب باقی بماند. اگر گزارش هایی در بعضی از نشریات چاپی و نه تصویری غربی این پیمان نانوشته رسانه های غربی را خدشه دار می کرد، این حرکت باعث ایجاد تغییر در مشی دیگر رسانه ها نمی گردید و نشریات دیگر به تقلید و یا حتی باز- تکثیر همان خبر یا گزارش نمی پرداختند. تصویر آقای کرزی همچنان " مورد اعتماد" و " دوست داشتنی" باقی می ماند.

سازمان سیا با استفاده از نفوذ گسترده ای که در میان رسانه های آمریکایی دارد ابتدا سعی کرد که بعضی از پیام های خود را از طریق " واشنگتن پست" به آقای کرزی برساند. بعضی از " رازهای مگو" ی آقای کرزی و خانواده اش پا به صفحات این روزنامه گذاشت. اما آقای کرزی این پیام ها را جدی نگرفت و این عمل وی باعث تداوم این روند گردید.

در پس عبور روزها و ماهها و سالها، آنچه بیش از عمر حکومت آقای کرزی پیرتر و شکسته و ضعیف تر می گردید، اعتماد دولت آمریکا و سازمان سیا به وی بود. صدای شکسته شدن این اعتماد سرانجام از گلوی یاب د هوپ شفر، دبیر کل پیمان ناتو بیرون شد. وی نقش دولت افغانستان را در ایجاد بی ثباتی این کشور به اندازه طالبان قلمداد کرد. این موضع گیری به معنی پایان اعتماد سازمان سیا و در کل جامعه جهانی نسبت به آقای کرزی بود.

آقای کرزی اما در یک حرکت عکس العملی دست به دامن ایران و روسیه زد. کاری که نه تنها نتوانست به تحکیم موقعیت او کمک کند بلکه مدیریت سیاسی افغانستان را با بحران جدی تری مواجه ساخت. گزارش تازه پنتاگون درمورد وضعیت دولت افغانستان، پیام بسیار تندتری به همراه دارد. پنتاگون دولت افغانستان را ضعیف ترین دولت جهان خوانده است و علت اصلی این ضعف را در مدیریت آقای کرزی می داند.
به نظر می رسد که عمر اعتماد طلایی آمریکا نسبت به آقای کرزی واقعا به پایان رسیده است. این مسئله ضمن اینکه می تواند درس خوبی برای رئیس جمهور آینده افغانستان باشد، پیام های روشنی نیز برای جامعه روشنفکری افغانستان دارد.

عمده ترین اتهام آقای کرزی ضعف مدیریت سیاسی و فساد اداری است. اما به راستی در کشوری که تمام نیروها و احزاب سیاسی آن به یک یا چند کشور خارجی وابسته بوده و توان لازم را برای اعمال فشار بر دولت و شخص رئیس جمهور دارد، چگونه می توان مدیریت واحدی را اعمال کرد؟ نیروهای سیاسی افغان به مدد کشورهای خارجی در تمام نقش آفرینی ها سهم جدی دارند. این سهم جدی چرا هیچ وقت در نا بسامانی ها و فساد اداری ملاحظه نمی شود؟ به عبارت ساده تر، علی الرغم اینکه نمی توان ضعف های آقای کرزی را در مدت مدیریت سیاسی اش بر افغانستان نادیده گرفت اما این ضعف تنها عامل شکست های دولت فعلی نیست. ساختار قدرت- دولت در افغانستان به شکلی طراحی شده است که نمی تواند به ساختاری با مدیریت سیاسی متمرکز منتج شود. در واقع دولت افغانستان در محاصره کامل طالبان، سفیر یا نماینده دولت آمریکا، فرمانده آیساف، سازمان ملل متحد، اتحادیه اروپا، سازمان ناتو، پاکستان، هند، ایران، شورای ملی افغانستان، احزاب سیاسی خرد و کلان، گروههای دفاع از حقوق بشرو ... قرار دارد. در چنین فضایی چرا باید از رئیس جمهوری که شب روز در محاصره کامل قرار دارد و هر فرمانش بوی توصیه ویا فشار سیاسی، تبلیغاتی و گاه نظامی یکی از اعضای حلقه محاصره را می دهد توقع مدیریت سیاسی قاطع و خردورزانه بر کشور را داشته باشیم؟

بیش از یک سوم کمک های جهانی در اختیار سازمان ملل قرار دارد. علاوه براین بودجه کلان، این سازمان با اداره سیاسی اش ( یوناما) بخش قابل ملاحظه ای از هرم قدرت در افغانستان را به خود اختصاص داده و در بسیاری از تصمیم گیریهای سرنوشت ساز نقش بدون واسطه بازی می کند. بیش از یک سوم از کمک های جامعه جهانی نیز به سازمان های غیر انتفاعی اختصاص یافته است. بخش بسیار بزرگی از نیروهای تحصیل کرده به صورت مستقیم یا غیر مستقیم در این سازمان ها کار می کنند. به عبارت ساده تر، این سازمان ها تامین کننده معاش قشر تحصیل کرده کشور می باشند. همین سازمان ها بخش بزرگی از نهاد های مدنی را تشکیل داده و عنان جریان روشنفکری کشور را در دست دارند. این سازمان ها به اندازه کل دولت افغانستان از کمک های جامعه جهانی سهم می برند بدون اینکه مجبور باشند به دولت و یا حتی سازمان ملل جوابگو باشند. دولت نه حق پرسش از وضعیت مالی این سازمان ها را دارد و نه می تواند از سازمان ملل و سازمان های تابع آن بازرسی مالی نماید. سازمان ملل و سازمان های غیر انتفاعی ( NGOs) هر کدام یک دولت در درون دولت افغانستان هستند. چه کسی می گوید که ولسی جرگه یک دولت مستقل نیست؟ چه کسی منکر است که جبهه ملی تاریک خانه اشباح وقایع سیاسی کشور به حساب می آید؟ چه کسی می تواند منکر دولت قدرتمند و مخوف دیگری به نام " افغان ملت" در درون دولت کرزی گردد؟

البته و صد البته که حکایت امارت اسلامی طالبان و حضور روز افزون و سرسام آورش چندان نیازی به تحلیل و تبصره حتی ندارد. طالبان بربخش های زیادی از افغانستان کنترل یافته اند و در بخش هایی که عملا قدرت را در دست ندارد با ارسال آدم های قابل انفجار روز و روزگار را بر دولت مردم افغانستان تنگ می کند. البته طالبان نوع قدیمی تر اما خطرناکتر آدم های قابل انفجار نیز داشته و دارد که نقش بسیار موثری در تعیین خط و مشی دولت داشته اند. این آدم های انتحاری، نه جسم که مغزشان را منفجر می کنند. به نام خدا و قرآن چنان عرصه را بر آزادی و آزادی خواهی و ایجاد حاکمیت سیاسی تنگ کرده اند و می کنند که آدم های انفجاری نوع جدید به گرد آنها نیز نمی رسند.

به راستی در چنین وضعیتی، با چه حقی باید گناه همه شکست ها را به گردن رئیس جمهور گذاشت؟ رئیس جهور زمانی می تواند مسئول شکست و پیروزی ها باشد که افغانستان تنها توسط یک دولت اداره شود و رئیس جمهور واقعا رئیس جمهور باشد.

خارج شدن کرزی از بازی های سیاسی به جرم ضعف مدیریت و فساد اداری تقریبا قطعی به نظر می رسد. اما وارد شدن نفر بعدی- کرزی دوم- چندان تغییری را به همراه نخواهد داشت. تحول زمانی میسر است که منطق و قانون بازی از ریشه متحول شود که چنین چیزی اتفاق نخواهد افتاد. کرزی اول که خود ببرک کارمل دوم نیز به حساب می آید در حالی میدان را برای نفر بعدی خالی خواهد کرد که به افتخارات ناکرده می نازد و به گناهانی که مرتکب نشده است مجازات می شود.
/