نویسنده: آیما کبیری

به نظر می رسد که در ماههای اخیر، همانند دیگر جمهوریهای آسیای مرکزی و قفقاز، پایه های اقتصاد ضعیف و شکننده تاجیکستان، تحت تاثیر بحران اقتصادی در جهان، متزلزل شده است. از طرفی، گویی وابستگی به روسیه - این ولینعمت سنتی تاجیکستان – بر پریشانی های دولت پرزیدنت امام علی رحمانف افزوده است.

در خارج از تاجیکستان، در خلال دو هفته از ریاست جمهوری پرزیدنت باراک اوباما، وی تصمیم گرفته است تا در جهت تأمین هر چه بیشتر امنیت در افغانستان، تعداد نیروهای آمریکا در این کشور را به سی هزار نفر افزایش دهد. بعلاوه، توسعه نظامی آمریکا در افغانستان، طراحان استراتژیک آمریکا را بر آن داشته تا قدمی در جهت گسترش و حضور فعالتر ایالات متحده آمریکا در منطقه آسیای مرکزی بردارند. به عقیده این طراحان، این امر می تواند به رهبری و هدایت نیروهای آمریکا در رسیدن به اهداف خود در افغانستان کمک کند.


همچنین در ملاقاتی که ژنرال دیوید پتریوس با پرزیدنت رحمانف که در سفر اخیرش در ماه ژانویه به منطقه آسیای مرکزی داشت، در مورد نقش تاجیکستان به عنوان کریدور حمل ونقل و لجستیک به هدف کمک به کشور همسایه – افغانستان – بحث شد. رحمانف نیز با عبور محموله های باری غیر نظامی آمریکا از طریق خاک تاجیکستان به افغانستان موافقت نمود.
بسیاری از تحلیلگران در دوشنبه، معتقدند این توافق رحمانف و ایالات متحده اولین قدم در گسترش همکاریهای نظامی تاجیکستان و آمریکا است. توافقی که از نظر برخی دیگر از تحلیلگران، می تواند به ایجاد پایگاه نظامی دیگری در منطقه و این بار در خاک تاجیکستان منجر شود.

پس از دیدار ژنرال پتریوس از دوشنبه، برخی از مقامات رسمی تاجیکستان، با بیان اینکه کشور بی شک نیازمند کمکهای خارجی است، با حرارت از احتمال سرازیری دلارهای آمریکایی به دوشنبه سخن راندند.
گفتگوهای اولیه میان ایالات متحده و تاجیکستان پیرامون گسترش همکاریهای دو کشور بر ساخت پلهای ارتباطی متمرکز شده است.

در حال حاضر تاجیکستان و افغانستان از طریق شش پل در طول رودخانه پیاندژ یا پنج با یکدیگر ارتباط دارند. طولانی ترین این پلها، «نیژنی پیاندژ» در ناحیه مرزی پنج به طول 700 متر است که در سال 2007 با حمایت مالی آمریکا ساخته شد. پل ارتباط دهنده تاجیکستان و افغانستان در «نیژنی پیاندژ» برای افزایش تجارت میان تاجیکستان و کشورهای همسایه طراحی شده و باعث تقویت تجارت و توسعۀ اقتصادی درآسیای جنوبی و مرکزی خواهد شد.

از طرفی وزیر امور خارجه تاجیکستان اعلام نموده، ایالات متحده برای ساخت پل دیگری در همان ناحیه از تاجیکستان حمایت مالی خواهد کرد. ایالات متحده نیز اعلام کرده، همچنان زیرساخت های مرزی تاجیکستان را تقویت کرده و به آن کشور در زمینه امنیتی کمک می کند.

برخی مقامات تاجیک گفته اند: تاجیکستان تمایل زیادی به برقراری پایگاههای نظامی در خاک این کشور دارد. این مقامات می گویند تاجیکستان هم از لحاظ تکنیکی و هم از لحاظ لجستیکی می تواند در منطقه نقطه استراتژیکی برای ایجاد پایگاههای نظامی باشد. اما آنچه تاجیکستان همواره خواهان آن بوده، یک کشور همسایه بسیار آرام است. به گفته دوشنبه این امر فقط با حضور آمریکا در مرزهای این کشور با افغانستان می تواند تضمین شود. حتی اگر بقای آمریکا در این مرزها نیازمند ایجاد یک پایگاه هوایی باشد، تاجیکستان آنرا خواهد پذیرفت.

ناظران اقتصادی در تاجیکستان بر این باورند که نقطه قوت ایجاد پایگاه های آمریکا در این کشور آنست که میزان قابل توجهی دلار به اقتصاد داخلی این کشور تزریق می شود. از نظر این آگاهان وضعیت کنونی از آنجایی که تاجیکستان را به روسیه وابسته نگاه می دارد، مدل اقتصادی ضعیفی است. مشارکت در طرح ها و برنامه های آمریکا در منطقه و به طور مشخص در تاجیکستان نه تنها باعث اشتغال زایی در بازار داخلی می شود بلکه به ارتقاء سطح آگاهیهای عمومی در تاجیکستان نسبت به فضای خارج می افزاید.

مرکز توسعه بازرگانی تاجیکستان نیز با صحه بر این مطلب، ورود ایالات متحده به تاجیکستان و پیاده کردن طرحهای لجستیکی را سودمند دانسته و اشتغال زایی در مناطق مهجوری مانند بدخشان را، بزرگترین منفعت برای تاجیکستان اعلام نموده. چرا که در مناطق مهجور تاجیکستان، میزان نرخ بیکاری، نیروهای انسانی را بر آن داشته تا این مناطق را به مقصد روسیه ترک کنند.

به طور کلی توافقهای جدیدی در دوشنبه در حال شکل گیری است. توافق بر سر چرخش اقتصادی از روسیه به آمریکا و آغاز همکاریهای امنیتی دوشنبه – واشنگتن، که از دید تاجیکستان، تضمین کننده صلح پایدار در منطقه است.
/