نویسنده: آیما کبیری

مناقشه بر سر مسئله گاز میان روسیه و اوکراین شاید پایان یافته تلقی شود، اما این قضیه باعث تقویت چهره آذربایجان بعنوان یک گزینه آلترناتیو در اروپا شد که دارای منابع عظیم گازاست.

در معادلات ژئو استراتژیک، مسئله ای که بطور کلی فراموش شده بود به ناگهان دوباره جان گرفت. بر خلاف سال گذشته، پرزیدنت الهام علی اف که توجهی به خطوط لوله طراحی شده به طول 3300 کیلومتر – معروف به پروژه نابوککو - برای انتقال گاز آذربایجان، از دریای مازندران به ترکیه، سپس شرق اروپا و نهایتا" اروپای مرکزی نشان نمی داد، اکنون بوضوح بیان می کند که دولتش مایل به اجرای این پروژه است!

از طرفی پروژه نابوککو، در صدر اولویتهای سیاست خارجی ایالات متحده آمریکا و اتحادیه اروپا قرار گرفته و در روزهای 26 و 27 ژانویه 2009 این موضوع در نشست بوداپست مطرح خواهد شد.

هدف از ساخت خطوط لوله نابوککو، انتقال گاز اروپا – آسیا، به اروپا – به هدف بای پس کردن روسیه – است.

پیشتر نیز در ملاقاتی که الهام علی اف با رئیس جمهور استونی در باکو داشت، از آذربایجان به عنوان یک غول عظیم نفت و گاز یاد نمود که دارای زیر ساختهای مدرن حمل و نقل است. به عقیده علی اف آذربایجان در آیندهای بسیار نزدیک نقش بسزائی درحمل و نقل و تأمین انرژی در اروپا بازی خواهد کرد.

در 16 ژانویه نیز کابینه آذربایجان به پیشنهاد صدور گاز به یونان و بلغارستان در سال 2009 از طریق خط لوله باکو- تفلیس – ارزروم، در صورت عقد قرارداد میان طرفین، رأی مثبت داد.

در گذشته علی اف در خصوص پیش فروش گاز به روسیه بسیار محتاط عمل می کرد تا از هدر رفتن سرمایه بپرهیزد، در صورتیکه اکنون او آذربایجان و روسیه را در دارا بودن میزان ذخائر انرژی مقایسه می کند!

او می گوید: "آذربایجان به بسیاری نقاط گاز و نفت صادر می کند، ولی هرگز در هیچ دوره ای این جریان قطع نشده است! جریان اخیر ما را به درک اهمیت تغییر مسیر جریان انتقال انرژی وا می دارد."

از طرفی بسیاری بر این باورند که در نشست بوداپست، علی اف از پروژه نابوککو پشتیبانی خواهد نمود. همچنین پیش بینی می شود ایالات متحده و اتحادیه اروپا، در این نشست تلاش خود را خواهند کرد تا در ارتباط با پروژه های انتقال انرژی، از کشورهایی نظیر آذربایجان و ترکمنستان حمایت های سیاسی و همه جانبه خود را دریغ ندارند.

ترکمنستان نیز به این پروژه علاقه خاصی نشان داده است. علاقه مندی ترکمنستان به پروژه گاز نابوککو از آن جهت است که نهایتا" ترکمنستان از وابستگی به روسیه برای صادرات گاز خود رها خواهد شد. طبق گفتگوهای انجام شده، قرار است گاز استخراجی ترکمنستان با عبور از حاشیه دریای مازندران از طریق شبکه گازی آذربایجان به قفقاز جنوبی و سپس ترکیه منتقل شود.

بدین ترتیب گاز ترکمنستان و آذربایجان درکنار پروژه نابوککو ستون فقرات تأمین انرژی اتحادیه اروپا را تشکیل خواهند داد.
روسیه نیز از ساخت و پیشرفت خطوط لوله نابوککو با طنز استقبال کرده است! به گفته لاورف "اگر در اصل گازی وجود داشته باشد که خطوط لوله را پر کند! چرا که نه!"

در این میان دو موضوع حائز اهمیت، زمان و هزینه است. استخراج قابل توجه گاز در این پروژه تنها پس از پایان سال 2014 امکان پذیر خواهد بود. و این زمانی خواهد بود که فاز دوم از طرح توسعه شاه دنیز به بهره برداری برسد. در حالیکه که دولت آذربایجان و کنسرسیوم متشکل از شرکتهایی که مسئول طرح توسعه شاه دنیز هستند، هنوز به توافقی در این زمینه دست نیافته اند.

هزینه مشکل دیگر این پروژه است. تا جایی که تخمین زده می شود، هزینه کل پروژه نابوککو از مبلغی بالغ بر 20 میلیارد دلار افزون خواهد بود. باید فکر کرد آیا میزان عایدی آذربایجان از پیش فروش گاز خود این مبلغ را جبران خواهد نمود؟!
در حال حاضر 10 کشور علاقه مندی خود را به خرید گاز شاه دنیز اعلام نموده اند. این در حالیست که هنوز هیچ قرارداد رسمی میان این کشورها و آذربایجان امضاء نشده است.

در میان علاقه مندان به این میدان گازی می توان نام ایران را در کنار یونان، بلغارستان، اسرائیل، ترکیه و ایتالیا دید. در صورت تکمیل پروژه نابوککو، اتریش، مجارستان و رومانی نیز به جمع این کشورها اضافه می شوند. گازپروم روسیه نیز از مشتریانی است که آذربایجان آن را مد نظر داشته تا جایی که رئیس شرکت نفت دولت آذربایجان گفته هدف ما فروش گاز به بهترین پیشنهاد با بالا ترین قیمت است.

به عقیده صاحب نظران، آذربایجان تاکنون، امضاء قرارداد با کشورهای اروپایی و روسیه را عمدا" به تأخیر انداخته تا حمایت قویتر و جدی تری از اروپا و ایالات متحده را به این پروژه - ضمن بای پس کردن روسیه - جلب کند.

همچنین انتظار می رود که باکو همچنان مخالف آنکارا در باز فروش گاز آذربایجان به اروپا با قیمت افزوده باشد و انتظار می رود که این جریان به زودی منحل شود.

بنابر این باکو و آنکارا به زودی بر سر این مسئله که آذربایجان فروشنده گاز و ترکیه انتقال دهنده گاز باشد توافق خواهند کرد و آنکارا نیز بر پروژه نابوککو تمرکز خواهد کرد.
/