عبداللطیف طارق

در آستانه انتخابات ریاست جمهوری این حادثه بزرگ، مشارکت گروه های سیاسی چندان امیدوار کننده نیست، باوجودیکه برنده شدن هرکدام از گروه های موجود سیاسی تغییری را بوجود نمی آورد اما حفظ این سنت سیاسی برای تغییرات آینده ضروری است. وقتی از انتخابات که تنها راه تغییر به شکل مسالمت آمیز آن است نا امید شوی، پس چه کار باید کرد، ما در کدام نقطه تاریخ ایستاده ایم؟ نوشته زیر نشان دهنده دلتنگی های من است که ناشی از نا امیدی برای آینده سیاسی است.

حامد کرزی رییس جمهور افغانستان، در اولین روزهای پیروزی اش در اولین انتخابات ریاست جمهوری در افغانستان خطاب به مردم گفت: « جنگ سالاران بدتر از طالبان هستند، من هیچ سازشی و هیچ ائتلاف سیاسی ای برای تشکیل دولت با این افراد انجام نخواهم داد. آن روزها نام جنگسالار برای رهبران احزاب جهادی به کار می رفت.»

چهار سال بعد از آن، حامد کرزی وقتی در آستانه یک مبارزه جدید برای رسیدن به قدرت قرار می گیرد، دست خود را به سوی این رهبران دراز می کند و خواستار عضویت در جبهه ی متشکل از همین جنگ سالاران دیروز می شود.

حامد کرزی، در سال های اول حمله امریکا بر افغانستان، با شعارهای حقوق زن، دموکراسی و... به مسند قدرت تکیه زد ( گرچند این شعار ها مال ایشان نه که از امریکایی ها بود) اما او به صراحت از این پدیده ها دفاع می کرد. او طالبان را گروه قاتل و ضد ارزش های انسانی قلمداد می کرد. اما هفت سال بعد از آن وقتی او می بیند، امریکا در انتخابات آینده ریاست جمهوری از او حمایت نمی کند، در جمع زنان افغانستان می گوید حقوق بشر یک پدیده غربی و وارداتی است. طالبان را برادر خطاب می کند و برای عضویت در جبهه افرادی که هفت سال قبل از آنان به عنوان جنگ سالاران یاد می کرد، در خواست فرم عضویت می کند.

با خواندن این سطور، خواننده فکر می کند شاید حامد کرزی زیاد ابن الوقت باشد. نه حامد کرزی ابن الوقت نیست بلکه این یکی از قاعده بازی سیاسی می باشد و در جوامع دارای فرهنگ استبدادی می تواند به شکل مبتذل اش به عمل در آید.
اگر این مسئله را از یک زاویه دیگری که عبارت از رابطه اخلاق و سیاست باشد مطرح کنیم، آن وقت اعتراض ما به حامد کرزی فروکش خواهد کرد و او را در طول دیگر سیاستمداران یک سیاستمدار حساب خواهیم کرد نه یک انسان ابن الوقت.
کرزی، در واقع بازی گر سناریوی تاریخی یک کشور است که در آن همه ارزش ها توسط دلالان دینی و سیاستمداران مورد دستبرد قرار می گیرد.

در افغانستان و کشورهای اسلامی، اخلاق، دین و ساییر ارزش ها یا توسط دلالان دینی برای توجیه اعمال سیاستمداران بکار برده و یا هم توسط خود زمامداران مورد دستبرد قرار بگیرد.

ماکیاولی فیلسوف سیاسی ایتالیایی با نوشتن کتاب شهریار و گفتارها عرصه سیاست و نیمه پنهان سیاست را شناختاند و بدنبال این کار بزرگ اندیشمندان دیگر برای جلوگیری از فساد و نجات ارزش ها از گروگان دلالان دین و سیاست کوشش کردند و میکانیزم هایی محکمی را برای نجات ارزش ها بوجود آوردند.

امروز هم، قدرت های بزرگ دنیا، برای کشور گشایی از اخلاق بهره می گیرند. بحث حق مداخله بشردوستانه را مطرح می کنند. مثلا جورج بوش وقتی در توجیه تهاجم امریکا به عراق کم می آید، می گفت ما عراق را از دست یک دیکتاتور نجات دادیم. دموکراسی در افغانستان، یکی از شعار های برنده بوش در انتخابات ریاست جمهوری پیشین امریکا بود.
روشنفکران و متفکران در غرب برای مهار، قدرت و نجات اخلاق و دین کارهای بزرگی کردند که سکولاریزاسیون و تفکیک حوزه اخلاق و سیاست، بوجود آوردن سیستم ها و میکانیزم های برای جلوگیری از سوء استفاده سیاستمداران از اخلاق و دین را می توان در زمره این کار ها شمرد.
اما در افغانستان و اکثر کشورها اسلامی، که دین در گروگان نهادها و تشکیلات رسمی روحانیت و دلالان دین قرار دارد سوء استفاده از اخلاق و دین برای سیاستمداران خیلی ساده است.

یکی از فیلسوفان گفته بود که ما به سیاستمدار به همان اندازه نیازداریم که به زباله جمع کن. معنی انی تشبیه این است که همانطور که زباله کثیف است، عرصه سیاست هم بدون فساد نیست، و به همان شکل که یک زباله جمع کن کثیف می شود فاسد شدن یک سیاستمدار هم محتمل است.

خیلی از عرفای مسلمان، هم این دیدگاه را نسبت به عرصه سیاست داشتند، اما آنها برای فاسد نشدن گوشه انزوا را انتخاب می کردند ولی در کشور های غربی برای زدودن فساد سیاسی و نجات ارزش ها میکانیزم های برای جلوگیری از فساد به وجود آمد. آنها برای جلوگیری از فساد فرار نکردند و سیستم های سیاسی ای را ایجاد کردند که فساد سیاسی را کمتر کند در حالیکه در اکثر کشورهای شرقی و اسلامی بزرگان اندیشه و فرهنگ فرار را برگزیدند.

ما نباید از رییس جمهور و زمامدار انتقاد کنیم، ما زاده فرهنگ فرار هستیم، ما در عصر پیشا ماکیاولی زندگی می کنیم. ما نیازمند درک عرصه سیاست برای نجات ارزش ها هستیم.
/