عبداللطیف طارق

بررسی دست آوردها و چالش ها در عرصه حقوق بشر در گفتتگوی با فرید حمیدی عضو کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان.

رییس جمهور افغانستان وقتی از صلاحیت خود مبنی بر عفو و یا تخفیف مجازات کسی استفاده می کند، باید معلومات کافی داشته باشد.

مشکل ما این است که متاسفانه در افغانستان یک سیاست جنایی متناسب به شرایط افغانستان بوجود نیامده. مجرم جرم می کند، محکمه او را محکوم به مجازات می کند ولی در عین زمان فرمان های صادر می شود که بر اساس آن مجرمینی آزاد می شود که جرم های بزرگی مثل تجاوز جنسی و یا امثال آن را مرتکب شده اند و جامعه خواهان پذیرش این افراد نیستند.

افغان پرس: رعایت حقوق بشر یکی مواد قانون اساسی و الزامات حکومت آقای کرزی در هفت سال گذشته بوده است، در این مدت چه پیشرفت هایی در زمینه صورت گرفته است؟

فرید حمیدی: فکر می کنم که از وضعیت حقوق بشر باید یک بررسی همه جانبه صورت بگیرد. در هفت سال گذشته دولت و مردم افغانستان هم پیشرفت ها و هم شکست و ریخت هایی در این زمینه دارد. تضمین حقوق بشر در قانون اساسی، برگزاری انتخابات، ایجاد زمینه های قانونی برای تامین حقوق بشر مانند تصویب قانون مطبوعات، قانون مدنی، قانون احزاب سیاسی،  نهادینه شدن نهادهای مدنی وتامین مشارکت مردم در بسیاری عرصه ها از جمله پیشرفت ها در زمینه حقوق بشر است. ولی در عین زمان مشکلاتی هم وجود دارد. اصلاحاتی که برای تامین حقوق بشر، حاکمیت قانون و ایجاد یک نظام مدافع از حقوق مردم لازم بود انجام نشده است. اداره هنوز جوابگوی نیازمندی های مردم افغانستان نیست و این یکی از چالش های جدی در برابر تامین عدالت است، وجود فساد از مشکلات دیگری است. یکی از قربانی های اصلی فساد در افغانستان حقوق بشر بوده است. مسئله دیگر خرابی امنیت است. تلفات ملکی در جریان منازعات مسلحانه بعنوان بزرگترین نگرانی در دو سال گذشته به عنوان بزرگترین چالش در برابر حقوق بشر بوده است. وضعیت محاکم و زندان ها به حد مطلوب اش نیست.

افغان پرس: شما از نهاد سازی نام بردید، ما نهادهای مثل قانون اساسی داریم، اما برای تامین حقوق بشر ما به نهادهای قدرتمندی نیاز داریم که بتواند قانون را تطبیق کنند و از طرف دیگر افغانستان سابقه فکری -  فرهنگی  متناسب با ارزش های حقوق بشری ندارد، لذا مشکل اصلی در ناتوانی نهادها از یکطرف و عدم وجود یک فرهنگ حامی این ارزش ها نداریم، درست است؟

فرید حمیدی: ما در حد مقایسه می توانیم صحبت کنیم. اگر هفت سال گذشته را با سی سال گذشته مقایسه کنیم، طبعا می توانیم کارهای انجام شده را یک دست آورد حساب کنیم ولی به آن اندازه یی که مردم انتظار داشت، به آن میزانی که کمک های جامعه بین المللی در این کشور سرازیر شد و به آن حد مطلوب کاری انجام نشد.

افغان پرس: باوجود حمایت و کمک بین المللی و توقعات بیشتر مردم که شما هم اشاره کردید، علت کم کاری چه است؟

فرید حمیدی: وجود فساد و عدم توانایی دولت در کنترل آن یکی از جدی ترین مسایلی بوده که پروسه جدید نتوانسته دولت به اهداف تعیین شده اش برسد. علت دیگر آن می تواند وضع نامطلوب امنیتی است.

افغان پرس: خیلی از فعالین حقوق بشر دولت را محکوم به برخورد سیاسی با حقوق بشر می کند شما تا چه اندازه با این نظر موافقید؟

فرید حمیدی: یکی از عواملی که این پروسه نتوانسته به موفقیت برسد مصلحت های سیاسی بوده است. به این معنی که مصلحت های سیاسی بر منافع مردم افغانستان ارجحیت داده شده است. فکر می کنم یکی از مساییلی مهمی که در دوران گزار مهم است، نیت سیاسی زمامداران است و زمامداران باید با تعهد و نیت خالص و شجاعت اصلاحات لازم را بدون در نظرداشت مصلحت این و آن بیاورد.

افغان پرس: شما این تعهد و نیت را در زمامداران فعلی افغانستان نمی بینید؟

فرید حمیدی: اگر این تعهد و نیت وجود می داشت، ما امروز به این حالتی که هستیم، نمی بودیم.

افغان پرس: اگر بصورت مشخص بگویید، گراف تخطی های از حقوق بشر سیر صعودی داشته یا در طول هفت سال گذشته رو به کاهش بوده  است.

فرید حمیدی:  آمار ها نشان می دهد که تخطی از حقوق بشر سال به سال رو به کاهش است.

افغان پرس: اما بر بنیاد بعضی گزارش ها این رقم برخلاف گفته شما در حال افزایش است.

فرید حمیدی: ما باید یک مسئله را در نظر بگیریم. هفت سال قبل در هر قریه افغانستان یک حکومت بود. عدالت مجال مطرح شدن را هم نداشت. ولی فعلا با وجود چالش هایش حاکمیت وجود دارد و زمینه های قانونی برای تامین حقوق بشر وجود دارد. در گذشته ما از تخطی های حقوق بشر کمتر با خبر می شدیم، اما فعلا بدلیلی رشد مطبوعات ما از تخطی ها با خبر می شویم. ما به عنوان یک نهاد مسئول وقتی آمار ها را بررسی می کنیم نشان می دهد که تخطی از حقوق بشر کاهش پیدا کرده است.

افغان پرس: در این اواخر ما شاهد چندین مورد تجاوز جنسی بوده ایم، که در یک مورد آن متجاوزین آزاد شدند و بعد از این حادثه ما شاهد تکرار چنین جنایاتی در کابل و بعضی ولایاتی دیگری بودیم. به گفته بعضی فعالین حقوق بشر آزادی مجرمین، باعث جسارت بیشتر باند های متجاوز شده است. کمیسیون حقوق بشر بعنوان یک نهاد مسئول می تواند بردولت فشار وارد کند، آیا شما در زمینه اقدامی کرده اید؟

فرید حمیدی: اقدام اخیر رییس جمهور و نشان دادن حساسیت جدی در مورد قضیه تجاوز جنسی قابل قدر است، ولی بار ها گفته ایم اقدامات دولت افغانستان در زمینه ناکافی است و باید اصلاح شود. در رابطه به تعقیب عدلی متجاوزین جنسی دولت باید اقدام جدی کند. واین اقدام باید عمومیت داشته باشد، نه اینکه بصورت انفرادی، بلکه باید در تمام افغانستان با متجاوزین برخورد قانونی شود. مشکل ما این است که متاسفانه در افغانستان یک سیاست جنایی متناسب به شرایط افغانستان بوجود نیامده. مجرم جرم می کند، محکمه او را محکوم به مجازات می کند ولی در عین زمان فرمان های صادر می شود که بر اساس آن مجرمینی آزاد می شود که جرم های بزرگی مثل تجاوز جنسی و یا امثال آن را مرتکب شده اند و جامعه  خواهان پذیرش این افراد نیستند. رییس جمهور افغانستان وقتی از صلاحیت خود مبنی بر عفو و یا تخفیف مجازات کسی استفاده می کند، باید معلومات کافی داشته باشد.

افغان پرس: رییس جمهور معلومات کافی ندارد، یا از صلاحیت خود سوء استفاده می کند؟

فرید حمیدی: من فکر نمی کنم درین مورد سوء استفاده را بکار ببریم، چون سوء استفاده یک مسئله عمدی است.

افغان پرس:  یعنی اگر عمدی نیست، پس رییس جمهور بدون معلومات و کورکورانه فرمان عفو مجرم را صادر می کند؟

فرید حمیدی: من چنین فکر می کنم، بخاطریکه مسایلی را که  بعدا سخنگوی رییس جمهور گفته اند و یا معلوماتی که بعدا داده شده بود این بود که رییس جمهور در جریان دقیق این قضیه قرار داده نشده بود. من فکر می کنم اگر در چنین مواردی رییس جمهور و دولت افغانستان از صلاحیت قانونی خود استفاده می کند، باید معلومات و آمار دقیق و جود داشته باشد که از عفو و یا تخفیف مجازات کدام دسته از مجرمین می توانند استفاده بکنند.

افغان پرس این معلومات را که کارمندان دولت به رییس جمهور می دهد.

فرید حمیدی  پیشتر من گفتم هنوز اصلاحات در این کشور اجرا نشده است که همه کار ها قانونی و سیستماتیک اجرا شود.

افغان پرس: این اشتباهات چندین بار تکرار شده است.

فرید حیمدی: بلی، بلی.

افغان پرس: در طول هفت سال همواره این طور بوده؟ ایا این کار می تواند از روی سهو باشد؟

فرید حمیدی: این سوال باید از کسانی شود که معلومات را برای رییس جمهور تهیه می کند. اما از دیدگاه ما این کار درست نیست. ما انتقاد کرده ایم، گفتیم اقدامات دولت کافی نیست باید به این مساییل بصورت جدی برخورد شود.

افغان پرس: شما از سیستم قضایی هم انتقاد کردید، آیا مشکل سیستم قضایی یک مشکل سیستمی یا ساختاری است یا مسوولین  نظام قضایی هم مورد انتقاد شما است.

فرید حمیدی  ما باید اصلاحات در سیستم قضایی را جدی بگیریم. در تمام عرصه ها اصلاحات بیاید. قوانین براساس نیازمندی های جدید اصلاح شود. افرادی که در این سیستم کار می کنند هم باید صلاحیت هم از لحاظ علمی و هم به لحاظ تقوا داشته باشد. دسترسی مردم به عدالت و سیستم قضایی باید در نظرگرفته شود. در بسیاری از ولایات تشکیل محکمه است اما قاضی و سارنوال نیست.

افغان پرس: به تناسب کمک های جامعه بین المللی، چرا ظرفیت های تطبیق قانون بالا نرفته است.

فرید حمیدی:  در مقایسه با کشورهای دیگری بعد از بحران کمک های جامعه بین المللی در افغانستان کم بوده است و همچنان بیشتر ین توجه جامعه بین المللی به مساییل نظامی بوده نه حقوق بشر و دموکراسی و در کل بازسازی، لذا باید تجدید نظر شود.

افغان پرس: کمیسیون حقوق بشر چند سال قبل گزارشی را از نظریات مردم تحت عنوان عدالت انتقالی تهیه کرده بود که بخشی از آن به خواست مردم برای محاکمه مجرمین جنگی اختصاص داده شده بود، و این گزارش به دولت داده شد که هیج کاری یا اقدامی در زمینه انجام نشد. درست یکسال بعد از این گزارش منشوری در مجلس نمایندگان به تصویب رسید که در آن تمام مجرمین برائت یافتند. در واقع دولت به خواست مردم توجه نکرد، بلی؟

فرید حمیدی: این گزارش نظریات مردم بود که خواسته بودند، گذشته باید مور بررسی قرار بگیرد. دولت هم متناسب با این خواست یک برنامه یی را تحت نام صلح، مصالحه و عدالت به تصویب رساند. این برنامه شامل برنامه صلح، رسیدگی به درد های قربانیان و ادغام آنها به جامعه و تامین عدالت بود. در عین زمان در مجلس نمایندگان هم تلاش های صورت گرفت تا یک منشور عفو بدون قید و شرط را صادر کند که ما آن را مخالف قانون اساسی گفتیم، مخالف روند آشتی و عدالت دانستیم واز دولت هم خواستیم که در زمینه توجه کند و خوشبختانه رییس جمهور آن را توشیح نکرده است و هنوز به عنوان یک سند لازم الاجرای حقوقی نیست.

افغان پرس: آیا برنامه صلح و عدالت اجرا شده است؟

فرید حمیدی: در این رابطه کارهایی صورت گرفته است که کافی نیست. یکی اینکه یک روز به نام قربانیان نقض حقوق بشرنامگزاری شده است که هرسال تجلیل می شود. و دیگر اینکه برای اصلاح اداره یک بورد مشورتی برای تعیینات مقامات عالی رتبه تشکیل شده است. سوابق جرمی مقاماتی که به پست های بلند مقرر می شود توسط این بورد بررسی می شود و این بورد دو سال است که ایجاد شده و کار می کند. بعضی بناهای یادبود قربانیان در بعضی ولایات ساخته شده است. همچنان برنامه عدالت انتقالی شامل ستراتژی ده ساله عدالت در افغانستان شده است. اما این برنامه مثل دیگر برنامه ها کاملا تکمیل نشده است.

افغان پرس: اما درتعیینات مقامات خیلی مصلحت های سیاسی بیشتر از مساییل دیگر مهم است.

فرید حمیدی: این میکانیزم بوجود امده است اما این کار مطبوعات ونهادهای مدنی است که فشار وارد کند تا دولت اصلاح شود. مشکل ما نبود جامعه مدنی قوی و احزاب سیاسی ملی است.